Eftirlit með aðilum á þvingunarlistum

Skyldur tilkynningarskyldra aðila

Tilkynningarskyldum aðilum skv. a-k lið 1. mgr. 2. gr. laga nr. 140/2018 um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka ber að uppfylla tilteknar kröfur sem koma fram í lögum nr. 64/2019 um frystingu fjármuna o.fl. Í þessu sambandi er vakin sérstök athygli á kröfum ákvæða 4. gr. og 7. gr. laganna en þær felast m.a í eftirfarandi aðgerðum:

  1. Skylt er að hafa viðeigandi eftirlitskerfi (eða eftir atvikum ferla og aðferðir) til að meta hvort viðskiptamenn séu á listum yfir alþjóðlegar þvingunaraðgerðir. Með eftirlitskerfi er átt við tölvukerfi eða gagnagrunn sem sækir ávallt nýjustu upplýsingarnar um þá sem eru á listum yfir þvingunaraðgerðir. Skimun gagnvart slíkum listum skal fara fram bæði í upphafi viðskiptasambands og reglulega á samningstímanum. Þeir sem fengið hafa undanþágu frá kröfu um slík eftirlitskerfi á grundvelli 1. mgr. 7. gr. þurfa þó ávallt að hafa ferla og aðferðir til að meta hvort viðskiptamenn þeirra séu á listum yfir þvingunaraðgerðir. Mikilvægt er að tilkynningarskyldir aðilar endurmeti reglulega þörf á tíðni eftirlits.

  2. Skylt er að frysta fjármuni og efnahagslegan auð (hér eftir „fjármuni“) ef í ljós kemur að viðskiptamaður er á listum yfir þvingunaraðgerðir, í samræmi við reglugerðir sem settar eru á grundvelli laga um framkvæmd alþjóðlegra þvingunaraðgerða, nr. 93/2008. Hér er m.a. átt við fjármuni sem eru í eigu viðskiptamannsins, hvort sem hann á þá með beinum eða óbeinum hætti (hefur yfirráð yfir þeim), hefur þá í sinni vörslu eða stýrir þeim. Nái eignarhaldið til fjármuna að hluta, skal frystingin ná til þeirra í heild sinni.

  3. Tilkynna skal eigendum fjármuna, utanríkisráðuneytinu og fjármálaeftirliti Seðlabanka Íslands (fjármálaeftirlitið) um frystingu fjármuna. Tilkynningar um frystingu fjármuna og aðrar upplýsingar sem tengjast framkvæmd laga um alþjóðlegar þvingunaraðgerðir og frystingu fjármuna skulu, eftir því sem við á, sendar til: utanríkisráðuneytisins á netfangið postur@mfa.is og fjármálaeftirlitsins á netfangið sedlabanki@sedlabanki.is.

Vanræksla á að uppfylla skyldur samkvæmt lögum um alþjóðlegar þvingunaraðgerðir eða lögum um frystingu fjármuna getur varðað viðurlögum, m.a. í formi dagsekta eða stjórnvaldssekta.

Nánari skýringar er að finna í leiðbeiningum fjármálaeftirlitsins og í fræðsluefni stýrihóps aðgerða gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Einnig er að finna nánari upplýsingar á lista stjórnarráðsins og á þvingunaraðgerðakorti Evrópusambandsins.

Þvingunaraðgerðir vegna hernaðaraðgerða Rússlands í Úkraínu

Fjármálaeftirlitið hefur vakið athygli tilkynningarskyldra aðila á því að innleiddar hafa verið þvingunaraðgerðir Evrópusambandsins (ESB) gagnvart Rússlandi vegna hernaðaraðgerða ríkisins í Úkraínu. Í ljósi ástandsins taka þvingunaraðgerðir tíðum breytingum og hefur nú verið innleidd reglugerð nr. 385/2022  um breytingu á reglugerð um þvingunaraðgerðir varðandi Úkraínu, nr. 281/2014, ásamt síðari breytingum.

Þvingunaraðgerðirnar fela m.a. í sér frystingu fjármuna auk annarra aðgerða sem snúa að fjármálamarkaði. Fjármálaeftirlitið hvetur tilkynningarskylda aðila til þess að kynna sér vel hvaða aðila um ræðir. Framangreindar þvingunaraðgerðir taka í ljósi aðstæðna tíðum breytingum og er tilkynningarskyldum aðilum bent á að fylgjast vel með breytingum á lista stjórnarráðsins.

Þá hefur ný reglugerð nr. 328/2022 verið innleidd gagnvart Belarús. Reglugerðin innleiðir allar þvingunaraðgerðir ESB gegn Belarús í kjölfar innrásar Rússa í Úkraínu og þátttöku Belarús í slíkum árásum.

Áskoranir tengdar þvingunaraðgerðunum

Framangreindar þvingunaraðgerðir geta haft tilteknar afleiddar áskoranir í för með sér fyrir tilkynningarskylda aðila. Sem dæmi má nefna að í einhverjum tilvikum hafa millibankar ákveðið fyrir fram að hafna öllum greiðslum til Rússlands og Úkraínu í stað þess að leggja sjálfstætt mat á hvert tilvik. Takmarkanir á aðgangi að bankaþjónustu af þessum toga geta leitt til fjárhagslegrar útilokunar auk þess sem það getur stuðlað að vexti innan ólögmæta hagkerfisins. Aftur á móti er ljóst að tilkynningarskyldum aðilum er skylt í sumum tilvikum að synja viðskiptamanni um þjónustu ef að ekki er unnt að kanna áreiðanleika hans skv. lögum nr. 140/2018 um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Þá er tilkynningarskyldum aðilum jafnframt heimilt að synja og/eða takmarka þjónustu við viðskiptamenn sem samræmast ekki áhættuvilja tilkynningarskylds aðila. Fjármálaeftirlitið hvetur tilkynningarskylda aðila til að leggja mat á einstaka tilvik, frekar en að útiloka fyrir fram tiltekna hópa sem sæta ekki þvingunaraðgerðum.

Eins hafa komið upp álitaefni tengd aðgangi flóttafólks og hælisleitenda að lágmarks fjármálaþjónustu og áskoranir tengdar framkvæmd áreiðanleikakannana. Þar sem að dómsmálaráðherra hefur ákveðið að veita skuli flóttafólki frá Úkraínu vernd vegna fjöldaflótta gætu slík álitaefni einnig komið upp hér á landi. Um er að ræða dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða sem veitt er 1 ár í senn og felur m.a. í sér réttindi og aðgengi að tiltekinni þjónustu s.s. húsnæði, framfærslu, félagsþjónustu, heilbrigðisþjónustu og aðgengi að atvinnumarkaðnum. Bent hefur verið á að aðgangur að grundvallar fjármálaþjónustu getur verið forsenda þátttöku í nútíma samfélagi. EBA hefur áður fjallað um áskoranir því tengdu í áliti sínu frá árinu 2016 um fjárhagslega útilokun í aðstæðum þegar flóttamenn og hælisleitendur geta ekki framvísað gögnum til að hægt sé að framkvæma hefðbundna áreiðanleikakönnun og er það álit í fullu gildi komi slíkt til álita.

Vörur með tvíþætt notagildi

Fjármálaeftirlitið vill einnig vekja athygli á því að skv. 5. gr. laga nr. 93/2008 um framkvæmd alþjóðlegra þvingunaraðgerða er óheimilt að efna samninga, eða fullnægja öðrum réttindum og skyldum, sem fara í bága við lögin og reglugerðir settar með stoð í þeim. Þetta á við hvort sem þessi réttindi og skyldur stofnuðust fyrir eða eftir gildistöku viðkomandi reglugerðar nema annað sé tekið fram í henni. Í þessu felst m.a að óheimilt er að hafa milligöngu um slíkar efndir eða eiga þátt í að réttindum og skyldum þeirra sem eru á þvingunarlistum sé fullnægt.

Í þeim þvingunaraðgerðum sem hafa verið innleiddar hér á landi gagnvart Rússlandi er m.a lagt bann við viðskiptum og þjónustu tengdri flugþjónustu og geimiðnaði, einnig hvað varðar viðhald og viðgerðir. Þar sem að stór hluti rússnesks flugvélaflota er framleiddur í ESB, Bandaríkjunum og Kanada er mögulegt að greiðslur fyrir þjónustu þeim tengdum fari í gegnum íslenskar fjármálastofnanir. [1]

Þá er í framangreindum þvingunaraðgerðum einnig lagt bann við viðskiptum með hátæknivörur sem kunna að styrkja hernaðarmátt Rússa og þjónustu þeim tengdum (sjá reglugerð (ESB) 2022/328). Þannig er lagt bann við viðskiptum með allar vörur sem geta haft tvíþætt notagildi og gætu þannig nýst í hernaði (e. dual use) og þjónustu þeim tengdum, sbr. 2. gr. reglugerðar (ESB) 2022/328. Einnig er lagt bann við viðskiptum með fleiri vörur sem finna má í Annex VII við reglugerðina.

Þar sem að um er að ræða margskonar vörur er ekki útilokað að greiðslur fyrir slík viðskipti eigi sér stað á Íslandi. Þó kann að vera að heimilt sé að efna fyrirliggjandi skuldbindingar en í þeim tilvikum er kveðið sérstaklega á um það í einstökum reglugerðum. Mikilvægt er því að meta hvert einstakt tilvik.

Í ljósi alls framangreinds er ljóst að tilkynningarskyldir aðilar þurfa að vera vakandi fyrir því hvort þeir séu að gera viðskiptamönnum sínum kleift að efna samninga eða fullnægja öðrum réttindum og skyldum sem brjóta í bága við þvingunaraðgerðir. Slíkt getur falið í sér brot á lögum sem varðar sektum eða fangelsi allt að fjórum árum. Sé brot framið af stórfelldu gáleysi varðar það sektum eða fangelsi allt að einu ári.

Að lokum vekur fjármálaeftirlitið athygli á því að utanríkisráðuneytið hefur komið á fót vefsvæði þar sem að hægt er að nálgast samandregnar upplýsingar tengdar innleiðingu á þvingunaraðgerðum vegna hernaðaraðgerða Rússlands í Úkraínu á Íslandi.

[1] Stjórnarráðið | Þvingunaraðgerðir vegna hernaðaraðgerða Rússlands í Úkraínu (stjornarradid.is)

Gagnlegir tenglar

Til baka





Þetta vefsvæði byggir á Eplica