Solvency II
Í Solvency II felst umfangsmikil endurskoðun á reglum um gjaldþol vátryggingafélaga á Evrópska efnahagssvæðinu (EES). Markmiðið er að samræma lagaumhverfið sem gildir á vátryggingamarkaði í einstökum ríkjum Evrópusambandsins (ESB),bæta neytendavernd og tryggja fjárhagslegan stöðugleika á vátryggingamarkaði.
Í samræmi við alþjóðlega þróun, t.d. hjá Alþjóðasamtökum vátryggingaeftirlita (IAIS), Alþjóðlega reikningsskilaráðinu (IASB). Alþjóðasamtökum tryggingastærðfræðinga (IAA) og í samræmi við þá þróun sem átt hefur sér stað á öðrum fjármálamörkuðum var talið nauðsynlegt að endurskoða regluverkið í kringum vátryggingastarfsemi. Taka skal upp áhættumiðað verklag við eftirlit sem veitir vátryggingafélögum nægan hvata til að mæla, stýra og milda áhættu sinni á viðeigandi hátt. Þannig eru gjaldþolsreglur í Solvency II áhættumiðaðar (e. risk based). Í því felst að vátryggingafélög sem taka mikla áhættu eða eru með slaka áhættustýringu þurfa að gangast undir hærri gjaldþolskröfur en félög sem taka minni áhættu eða eru með góða áhættustýringu.
Núverandi kröfur til gjaldþols vátryggingafélaga, sem gengið hafa undir heitinu Solvency I er að finna í V. kafla laga nr. 56/2010 um vátryggingastarfsemi. Í VII. kafla sömu laga er kveðið á um endurskoðun og reikningsskil vátryggingafélaga og í VIII kafla er m.a. kveðið á um eftirlit Fjármálaeftirlitsins með áhættustýringu vátryggingafélaga. Solvency I reglurnar taka nær eingöngu mið af umfangi starfsemi vátryggingafélaga og teljast því ekki vera áhættumiðaðar.
Solvency II tilskipunin hefur áhrif á gjaldþolskröfur sem gerðar eru til vátryggingafélaga. Krafan tekur til fleiri áhættuþátta en Solvency I og hefur sú breyting almennt áhrif til hækkunar gjaldþolskröfunnar. Vátryggingafélög með einfalda starfsemi gætu aftur á móti notið góðs af áhættumiðuðum kröfum sem eru lægri í þeirra tilviki.
Gildissvið
Solvency II tilskipunin (Opnast í nýjum vafraglugga) tekur til allra vátryggingafélaga með iðgjöld umfram 5 milljón € eða með vátryggingaskuld umfram 25 milljón €. Undanþága vegna stærðar gildir þó ekki um vátryggingafélög í samstæðu með öðrum vátryggingafélögum. Sjá nánar um undanþáguákvæði í grein 4 í tilskipuninni.
Við gerð tilskipunarinnar var þess gætt að hafa hlutfallsregluna (e. proportionality principle) til hliðsjónar. Í því felst t.d. að þrátt fyrir að útreikningur nýrra gjaldþolskrafna geti oft verið nokkuð flókinn, geta smærri vátryggingafélög notað einfaldari aðferðir. Annað dæmi er að kröfur til áhættustýringar fela í sér að stærri félög þurfa að koma á sérstakri áhættustýringardeild innan félagsins á meðan smærri félög geta falið einum starfsmanni hlutverk áhættustýringar.
Í hnotskurn felst í Solvency II:
Helstu þættir
Helstu þættir Solvency II eru eftirfarandi:
Viðeigandi fjárhagsgrundvöllur (Stoð I): mat á eignum og skuldum, viðurkenndir eiginfjárliðir, útreikningur vátryggingaskuldar og útreikningur á gjaldþolskröfum.
Reglur um mat á eignum og öðrum skuldum en vátryggingaskuld byggjast á hagrænum meginreglum (e. economic principles). Það felur að mestu í sér að matið sé í samræmi við alþjóðlega reikningsskilastaðla (IFRS).
-
Útreikningur vátryggingaskuldar verður samræmdur og byggir einnig á markaðssjónarmiðum.
-
Vátryggingafélög þurfa að mæla gjaldþolskröfu (e. Solvency Capital Requirement, SCR) sem er reiknuð út frá öllum mælanlegum áhættum félagsins.
-
Vátryggingafélög þurfa einnig að mæta lágmarksgjaldþoli (e. Minimum Capital Requirement, MCR) sem reiknað er með einfaldari aðferð.
-
Mæta skal SCR og MCR með viðurkenndum gjaldþolsliðum (e. eligible own funds) sem háðir eru ákveðnum mörkum.
Viðeigandi stjórnunarhættir (Stoð II): virk áhættustýring og greining á áhættu, eigið áhættu- og gjaldþolsmat (e. Own Risk and Solvency Assessment, ORSA)
-
Stjórnkerfi sem tryggir heilbrigða og skynsama stjórnun á félaginu
-
Starfsemi (e. function) þar sem sinnt er hlutverki áhættustýringar, innra eftirlits, innri endurskoðunar, tryggingastærðfræði og regluvörslu.
-
ORSA er eigið mat félaganna á heildarfjármagnsþörf þar sem þau meta hvaða fjárhagsgrundvöllur er hæfilegur miðað við tiltekna áhættusamsetningu, áhættuþol og viðskiptaáætlun.
Eftirlitsferli (Stoð II): verklag eftirlitsstjórnvalda í eftirliti með vátryggingafélögum, greining á veikleikum og aukinni áhættu.
-
Felur í sér samræmingu eftirlits og leiðbeiningum til eftirlitsstjórnvalda
Opinber upplýsingagjöf og upplýsingagjöf til eftirlitsstjórnvalda (Stoð III)
-
Skýrsla um gjaldþol og fjárhagslega stöðu (e. Solvency and Financial Condition Report, SFCR) er opinber skýrsla sem vátryggingafélög birta árlega. Í skýrslunni eiga vátryggingafélög m.a. að fjalla ítarlega um stjórnkerfi og áhættustýringu félagsins.
-
Regluleg eftirlitsskýrsla (e. Regular Supervisory Report, RSR) er ítarleg skýrsla sem vátryggingafélög senda til Fjármálaeftirlitsins.
-
Stöðluð eyðublöð á EES-svæðinu fyrir tölulegar og aðrar skriflegar upplýsingar um rekstur og fjárhagslega stöðu félaganna. Sumum upplýsingum skilað árlega, öðrum ársfjórðungslega.
Innleiðingarferli
Tilskipanir ESB á fjármálamarkaði fylgja að jafnaði sérstöku innleiðingarferli, svokölluðu Lamfalussy ferli, sem hefur verið hluti af Evrópusáttmálanum síðan árið 1999. Ferlið byggir á umfangsmiklu samráði við samtök aðila á fjármálamarkaði og neytendur og samstarfi á milli Evrópuþingsins, ráðherraráðsins og framkvæmdastjórnar ESB. Samkvæmt ferlinu samþykkja þingið og ráðið umgjörð þeirra reglna sem unnið er að en Framkvæmdastjórnin sér um „tæknilega útfærslu“ reglnanna.
Markmiðið með Lamfalussy ferlinu er eftirfarandi:
- að koma á hraðara og skilvirkara ákvörðunarferli í regluumhverfi fjármálamarkaðarins, þar sem pólitískar ákvarðanir eru teknar af ráðherraráðinu en tæknilegar ákvarðanir í nefndum embættismanna,
- meira gagnsæi í því hvernig reglur fjármálamarkaðarins verða til,
- meira samræmi í innleiðingu í löndum ESB
- meira samræmi milli reglna á mismunandi sviðum fjármálamarkaðar.
Lamfalussy ferlið er fjórþætt og er svohljóðandi varðandi Solvency II:
Level 1: Rammatilskipun (e. framework principles) nr. 2009/138. Nauðsynlegar grundvallarreglur og heimildir til nánari útfærslu, samþykkt af Evrópuþinginu.
Level 2: Úfærsluatriði (e. implementing measures). Nánari útfærsla sem nauðsynleg er til að koma rammatilskipuninni í framkvæmd, reglugerð Framkvæmdastjórnar ESB, byggð á ráðgjöf frá EIOPA (eftirlitsstofnun vátryggingamarkaðar á Evrópska efnahagssvæðinu, European Insurance and Occupational Pension Authority).
Level 3: Annars vegar innleiðingarstaðlar (e. implementing technical standards) sem er tæknileg útfærsla á tilteknum ákvæðum tilskipunarinnar sem unnin er af EIOPA og gefin út sem reglugerð af Framkvæmdastjórn ESB. Hins vegar leiðbeiningar og tilmæli (e. guidance and recommendations) sem beint er annað hvort til eftirlitsstjórnvalda vegna samræmingar eftirlits eða sem leiðbeinandi tilmæli til markaðsaðila.
Level 4: Eftirfylgni (e. enforcement). Eftirfylgni af hálfu Framkvæmdastjórnar ESB sem byggir á samvinnu á milli aðildarríkja, eftirlitsstjórnvalda og einkageirans.
Tilskipanir ESB á fjármálamarkaði eru innleiddar hér á landi samkvæmt EES samningnum. Í gildandi tilskipun er kveðið á um að ákvæði tilskipunarinnar þurfi að vera innleidd hjá aðildarríkjum eigi síðar en 31. október 2012.
Í kjölfar de Laroisere skýrslunnar svokölluðu, þar sem gerðar voru tillögur um viðbrögð stjórnvalda ESB við fjármálakreppunni, voru gerðar breytingar á skipulagi eftirlits á fjármálamörkuðum Evrópusambandsins. Í kjölfar þeirrar vinnu hefur nefnd eftirlitsstjórnvalda á vátryggingamarkaði (Committee of European Insurance and Occupational Pensions Supervisors, CEIOPS) fengið stærra hlutverk og breytt í EIOPA með auknar valdheimildir. Vegna þessara nýju valdheimilda EIOPA þurfti að breyta tilskipuninni og hófst þá vinna við svokallaða Omnibus II tilskipun. Þá var strax gert ráð fyrir að gildistaka Solvency II myndi frestast.
Í lok ársins 2010 fór fram fimmta könnunin sem framkvæmd hefur verið á áhrifum Solvency II á vátryggingamarkað á EES (Quantitative Impact Study, QIS5). Niðurstöður hennar leiddu meðal annars í ljós að staða vátryggingafélaga sem bjóða upp á vátryggingarsamninga sem gilda til langs tíma, t.d. líftryggingar með söfnun þar sem tiltekinni ávöxtun er lofað, myndi versna verulega. Ráðamenn í ESB töldu slíka niðurstöðu óviðunandi og var leitað lausna á þeim vanda. Fyrirhugað er að slíkar lausnir verði settar í Omnibus II tilskipunina en sú vinna hefur tafið verulega að samkomulag náist um Omnibus II. Þessi vinna hefur tafið gildistöku Solvency II. Nú er fyrirhugað að gildistaka Solvency II verði 1. janúar 2014, en að lögin verði innleidd í aðildarríkjum eigi síðar en 1. júlí 2013.