Solvency II

Gjaldþolsreglur Solvency II munu verða áhættumiðaðar (e. risk based) en í því felst að vátryggingafélög sem taka mikla áhættu eða eru með slaka áhættustýringu þurfa að gangast undir hærri gjaldþolskröfur en félög sem taka minni áhættu eða eru með góða áhættustýringu.

Núverandi kröfur til gjaldþols vátryggingafélaga, sem gengið hafa undir heitinu Solvency I er að finna í V. kafla laga nr. 56/2010 um vátryggingastarfsemi. Í VII. kafla sömu laga er kveðið á um endurskoðun og reikningsskil vátryggingafélaga og í VIII kafla er m.a. kveðið á um eftirlit Fjármálaeftirlitsins með áhættustýringu vátryggingafélaga. Solvency I reglurnar taka nær eingöngu mið af umfangi starfsemi vátryggingafélaga og eru því ekki áhættumiðaðar.

Solvency II tilskipunin hefur áhrif á gjaldþolskröfur sem gerðar eru til vátryggingafélaga. Krafan tekur til fleiri áhættuþátta en Solvency I og hefur sú breyting áhrif til hækkunar. Vátryggingafélög með einfalda starfsemi gætu aftur á móti notið góðs af áhættumiðuðum kröfum sem eru lægri í þeirra tilviki.

Gildissvið

Solvency II tilskipunin tekur til allra vátryggingafélaga með iðgjöld umfram 5 milljón € eða með vátryggingaskuld umfram 25 milljón €. Undanþága vegna stærðar gildir þó ekki um vátryggingafélög í samstæðu með öðrum vátryggingafélögum. Sjá nánar um undanþáguákvæði í grein 4 í tilskipuninni.

Við gerð tilskipunarinnar var þess gætt að hafa meðalhófsregluna til hliðsjónar. Í því felst t.d. að þrátt fyrir að útreikningur nýrra gjaldþolskrafna geti oft verið nokkuð flókinn, geta smærri vátryggingafélög notað einfaldari aðferðir. Annað dæmi er að kröfur til áhættustýringar fela í sér að stærri félög þurfa að koma á sérstakri áhættustýringardeild innan félagsins á meðan smærri geta falið einum starfsmanni hlutverk áhættustýringar.

Í hnotskurn felst í Solvency II:

• Auknar kröfur til gjaldþols og áhættustýringar vátryggingafélaga með það að markmiði að auka vernd vátryggingartaka
• Auknar kröfur draga úr líkum á tapi neytenda eða truflunum á markaði

Helstu þættir

Helstu þættir Solvency II eru eftirfarandi:

Viðeigandi fjárhagsgrundvöllur (Stoð I): mat á eignum og skuldum, viðurkenndir eiginfjárliðir, útreikningur vátryggingaskuldar og útreikningur á gjaldþolskröfum.

• Reglur um mat á eignum og öðrum skuldum en vátryggingaskuld byggjast á hagrænum meginreglum (e. economic principles). Það felur að mestu í sér að matið sé í samræmi við alþjóðlega reikningsskilastaðla (IFRS).
• Útreikningur vátryggingaskuldar verður samræmdur og byggir einnig á markaðssjónarmiðum.
• Vátryggingafélög þurfa að mæla gjaldþolskröfu (e. Solvency Capital Requirement, SCR) sem er reiknuð út frá öllum mælanlegum áhættum félagsins.
• Vátryggingafélög þurfa einnig að mæta lágmarksgjaldþoli (e. Minimum Capital Requirement, MCR) sem reiknað er með einfaldari aðferð.
• Mæta skal SCR og MCR með viðurkenndum gjaldþolsliðum (e. eligible own funds) sem háðir eru ákveðnum mörkum.

Viðeigandi stjórnunarhættir (Stoð II): virk áhættustýring og greining á áhættu, eigið áhættu- og gjaldþolsmat (e. Own Risk and Solvency Assessment, ORSA)

• Stjórnkerfi sem tryggir heilbrigða og skynsama stjórnun á félaginu
• Starfsemi (e. function) þar sem sinnt er hlutverki áhættustýringar, innra eftirlits, innri endurskoðunar, tryggingastærðfræði og regluvörslu.
• ORSA er eigið mat félaganna á heildarfjármagnsþörf þar sem þau meta hvaða fjárhagsgrundvöllur er hæfilegur miðað við tiltekna áhættusamsetningu, áhættuþol og viðskiptaáætlun.

Eftirlitsferli (Stoð II): verklag eftirlitsstjórnvalda í eftirliti með vátryggingafélögum, greining á veikleikum og aukinni áhættu.

• Felur í sér samræmingu eftirlits og leiðbeiningum til eftirlitsstjórnvalda

Opinber upplýsingagjöf og upplýsingagjöf til eftirlitsstjórnvalda (Stoð III)

• Skýrsla um gjaldþol og fjárhagslega stöðu (e. Solvency and Financial Condition Report, SFCR) er opinber skýrsla sem vátryggingafélög birta árlega.
• Regluleg eftirlitsskýrsla er skýrsla sem vátryggingafélög senda árlega til Fjármálaeftirlitsins.
• Stöðluð eyðublöð á EES-svæðinu fyrir tölulegar og aðrar skriflegar upplýsingar um rekstur og fjárhagslega stöðu félaganna. Sumum upplýsingum skilað árlega, öðrum ársfjórðungslega.

Innleiðingarferli

Tilskipanir ESB á fjármálamarkaði fylgja að jafnaði sérstöku innleiðingarferli, svokölluðu Lamfalussy ferli, sem verið hefur verið hluti af Evrópusáttmálanum síðan árið 1999. Ferlið byggir á umfangsmiklu samráði við samtök aðila á fjármálamarkaði og neytendur og samstarfi á milli Evrópuþingsins, ráðherraráðsins og framkvæmdastjórnar ESB. Samkvæmt ferlinu samþykkja þingið og ráðið umgjörð þeirra reglna sem unnið er að en Framkvæmdastjórnin sér um „tæknilega útfærslu“ reglnanna.

Markmiðið með Lamfalussy ferlinu er eftirfarandi:

• að koma á hraðara og skilvirkara ákvörðunarferli í regluumhverfi fjármálamarkaðarins, þar sem pólitískar ákvarðanir eru teknar af ráðherraráðinu en tæknilegar ákvarðanir í nefndum embættismanna,
• meira gagnsæi í því hvernig reglur fjármálamarkaðarins verða til,
• meira samræmi í innleiðingu í löndum ESB
• meira samræmi milli reglna á mismunandi sviðum fjármálamarkaðar.

Lamfalussy ferlið er fjórþætt og er svohljóðandi varðandi Solvency II:

Level 1: Rammatilskipun (e. framework principles) nr. 2009/138. Nauðsynlegar grundvallarreglur og heimildir til nánari útfærslu, samþykkt af Evrópuþinginu.

Level 2: Úfærsluatriði (e. implementing measures). Nánari útfærsla sem nauðsynleg er til að koma rammatilskipuninni í framkvæmd, reglugerð Framkvæmdastjórnar ESB, byggð á ráðgjöf frá CEIOPS (samstarfsnefnd eftirlitsstjórnvalda á Evrópska efnahagssvæðinu, Committee of European Insurance and Occupational Pension Supervisors).

Level 3: Leiðbeiningar (e. guidance). CEIOPS vinnur að sameiginlegum túlkunaratriðum, leiðbeiningum og stöðlum. CEIOPS framkvæmir einnig stöðumat (e. peer reviews) og ber saman verklag eftirlitsstjórnvalda til að tryggja samræmingu í innleiðingu og framkvæmd.

Level 4: Eftirfylgni (e. enforcement). Eftirfylgni af hálfu Framkvæmdastjórnar ESB sem byggir á samvinnu á milli aðildarríkja, eftirlitsstjórnvalda og einkageirans.

Tilskipanir ESB á fjármálamarkaði eru innleiddar hér á landi samkvæmt EES samningnum. Núverandi tilskipun gerir ráð fyrir gildistöku 31. október 2012. Unnið er að endurskoðun tilskipunarinnar vegna breytingar CEIOPS í EIOPA (European Insurance and Occupational Pension Agency) - líklegt er að þá muni innleiðing frestast til 1. janúar 2013.

QIS5

Um þessar mundir stendur yfir könnun á áhrifum Solvency II tilskipunarinnar. Könnunin er sú fimmta sem framkvæmd hefur verið í undirbúningi Solvency II og kallast QIS5 (Quantitative Impact Study 5). Könnunin er liður í vinnu framkvæmdastjórnar ESB við level 2 útfærslu tilskipunarinnar. Samstarfsnefnd eftirlitsstjórnvalda á vátryggingamarkaði (CEIOPS) sér um framkvæmd QIS5.

Markmiðið með þessari könnun er að meta áhrif væntanlegrar tilskipunar og útfærslu hennar á kröfur til gjaldþols vátryggingafélaga og að meta hvort aðferðir til útreiknings á gjaldþolskröfum séu raunhæfar og framkvæmanlegar. Auk útreikninga sem vátryggingafélög eru beðin um að framkvæma eru þau spurð um viðhorf og undirbúning vegna Solvency II. Fjármálaeftirlitið fer fram á það við öll vátryggingafélög sem falla munu undir tilskipunina, að þau taki þátt í QIS5.

Skilafrestur vátryggingafélaga vegna QIS5 er til 31. október 2011. en samstæður hafa viðbótarfrest til 15. nóvember 2011. Vátryggingafélögum er heimilt að sækja um tveggja vikna viðbótarfrest, telji þau sig þess þurfa.

Upplýsingar um QIS5 má nálgast á heimasíðu CEIOPS. Eyðublöð sem vátryggingafélögum ber að skila er að finna í þjónustugátt FME. Á upplýsingasíðu CEIOPS má nálgast ýmsar leiðbeiningar auk hjálparskjala sem ætluð eru til að auðvelda útreikninga.

Á heimasíðu CEIOPS geta þátttakendur skráð sig á póstlista vegna QIS5 og fengið þar með jafnóðum fréttir af breytingum sem gerðar eru á eyðublöðum og leiðbeiningum, auk þess sem tilkynnt er þegar breytingar eru gerðar á skjali CEIOPS sem inniheldur svör við spurningum frá þátttakendum.