Eftirlitsstarfsemi

EMIR (European Market Infrastructure Regulation)

Hvað er EMIR?

EMIR er reglugerð Evrópusambandsins (ESB) nr. 648/2012 frá 4. júlí 2012 um OTC-afleiður, miðlæga mótaðila og afleiðuviðskiptaskrár. Reglugerðin felur í sér nýjar kröfur vegna viðskipta með afleiður, bæði OTC-afleiður[1] (afleiður sem átt er viðskipti með utan markaða) og skráðar afleiður, auk þess að leggja til grundvallar samræmdar kröfur um skipulag, starfshætti og rekstur miðlægra mótaðila[2] (e. central counterparties) og afleiðuviðskiptaskráa[3] (e. trade repositories). Miðlægur mótaðili er lögaðili sem gengur á milli mótaðila að samningum og gerist þar með kaupandi gagnvart hverjum seljanda og seljandi gagnvart hverjum kaupanda. Afleiðuviðskiptaskrá er lögaðili sem safnar miðlægt saman og viðheldur gögnum um afleiður. Markmið reglugerðarinnar er að bæta gagnsæi og draga úr áhættu á mörkuðum með afleiður.

EMIR samanstendur af reglugerð (ESB) nr. 648/2012 auk framkvæmdarreglugerða og afleiddra reglugerða sem innleiða svonefnda tæknistaðla. Tæknistaðlarnir geta verið RTS (e. regulatory technical standards, eða tæknilegir eftirlitsstaðlar) eða ITS (e. implementing technical standards, eða tæknilegir framkvæmdastaðlar) og varða nánari framkvæmd ákvæða reglugerðar (ESB) nr. 648/2012.

Reglugerðin tók gildi innan Evrópusambandsins þann 16. ágúst 2012 og hefur komið til framkvæmdar í skrefum. Búist er við að hún verði að fullu komin til framkvæmdar í aðildarríkjum Evrópusambandsins í lok árs 2015. Unnið er að innleiðingu reglugerðarinnar á Íslandi en nákvæm dagsetning á gildistöku liggur ekki enn fyrir. Sú töf sem orðið hefur á innleiðingu reglugerðarinnar hér á landi má rekja til ákvæða sem fela í sér framsal valds til erlendra stofnanna, í þessu tilfelli Evrópska verðbréfamarkaðseftirlitsins (ESMA). Nánari upplýsingar um ESMA má finna á heimasíðu stofnunarinnar.

Hvað felur EMIR sér?

Gildissvið reglugerðarinnar er nokkuð vítt en hún hefur áhrif á aðila innan Evrópska efnahagssvæðisins (EES) auk aðila utan EES sem eiga í afleiðuviðskiptum við mótaðila innan EES. Þannig fylgja reglugerðinni ekki einungis kröfur á fjármálafyrirtæki heldur einnig á aðra aðila á markaði sem eiga í afleiðuviðskiptum.

Með EMIR eru gerðar kröfur um að allir sem gera afleiðusamninga, þ.m.t. vaxta-, gjaldeyris-, hlutabréfa-, skulda- og hrávöruafleiðusamninga:

  • tilkynni þá til afleiðuviðskiptaskrár;
  • uppfylli nýjar kröfur um áhættustýringu fyrir alla tvíhliða OTC-afleiðusamninga, þ.e. samninga sem eru ekki stöðustofnaðir (e. cleared) hjá miðlægum mótaðila; og
  • stöðustofni (e. clear) alla OTC-afleiðusamninga sem falla undir stöðustofnunarskylduna hjá miðlægum mótaðilum.

Vissar undanþágur er að finna frá ákvæðum reglugerðarinnar sem kveða á um framangreindar skyldur. Hvaða ákvæðum aðilar eru undanþegnir ræðst að miklu leyti af því í hvaða flokk mótaðila þeir falla.

Flokkar mótaðila

Þegar aðilar gera með sér afleiðusamning, þ.m.t. valrétti, framvirka samninga og skiptasamninga með gjaldeyri, vexti, skuldagerninga, hrávörur og hlutabréf gerast viðkomandi aðilar mótaðilar hvor annars í viðskiptunum.

Samkvæmt EMIR er gerður greinarmunur á mótaðilum í afleiðuviðskiptum og skiptast þeir í tvo flokka:

  • Fjárhagslegir mótaðilar (FM): Til þeirra teljast fjárfestingarfyrirtæki, lánastofnanir, vátryggingafélög, lífeyrissjóðir, verðbréfasjóðir og rekstrarfélög þeirra auk rekstraraðila sérhæfðra sjóða (e.AIFM).
  • Ófjárhagslegir mótaðilar (ÓFM): Til þeirra teljast allir þeir sem falla ekki undir skilgreiningu fjárhagslegra mótaðila.

Ófjárhagslegum mótaðilum má skipta í tvo undirflokka:

  • Þá sem eru með stöður í afleiðusamningum sem nema hærri fjárhæð en fjárhæðarmörkin sem getið er um í 10. gr. reglugerðarinnar (ÓFM+); og
  • Þá sem eru með stöður sem nema lægri fjárhæð en fjárhæðarmörkin sem getið er um í 10. gr. reglugerðarinnar (ÓFM-).

Fjárhæðarmörkin skv. 10. gr. EMIR eru nánar tilgreind í 11. gr. afleiddrar reglugerðar (ESB) nr. 149/2013. Þau eru eftirfarandi:

  • €1 ma. fyrir skulda- og hlutabréfaafleiður
  • €3 ma. fyrir vaxta- og gjaldmiðlaafleiður
  • €3 ma. að heildarvirði fyrir hrávöruafleiður og aðrar afleiður (samanlagt)

Tilkynningar til afleiðuviðskiptaskrár

Ein af þeim nýjungum sem fylgja EMIR er tilkynningarskyldan. Hún felur í sér að upplýsingum um afleiðusamninga þarf að skila inn til afleiðuviðskiptaskrár þegar stofnað er til samninganna, þeim breytt eða lokað. Afleiðuviðskiptaskrár eru ný tegund þjónustuaðila á fjármálamarkaði og gegna því eina hlutverki að safna miðlægt saman og viðhalda gögnum um afleiðuviðskipti. Nánari upplýsingar um viðskiptaskrár má finna á vefsvæði ESMA.

Skila þarf upplýsingunum til afleiðuviðskiptaskrár sem fengið hefur skráningu (gildir um afleiðuviðskiptaskrár innan EES) eða verið viðurkennd af hálfu ESMA (gildir um afleiðuviðskiptaskrár utan EES). Tilkynningarskyldan nær jafnt til fjárhagslegra mótaðila og ófjárhagslegra mótaðila, óháð fjárhæðarmörkunum (FM, ÓFM+ og ÓFM-).

Ef afleiðuviðskiptaskrá er ekki til staðar ber að skila upplýsingunum beint til ESMA.

Hverjir þurfa að skila inn tilkynningum?

Allir þeir sem gera afleiðusamninga þurfa að uppfylla tilkynningaskylduna. Felur það í sér að báðir mótaðilar viðskipta þurfa að tilkynna þau, nema þeir hafi samið um það sín á milli að annar aðilinn muni sjá um tilkynningar fyrir hönd beggja. Hafi mótaðilar gert með sér slíkt samkomulag þarf að geta þess sérstaklega í skýrslunni. Mögulegt er fyrir mótaðila í afleiðuviðskiptum að útvista skýrsluskilum til þriðja aðila (t.d. miðlægs mótaðila).

Hvaða samninga þarf að tilkynna?

Skila þarf inn skýrslum um öll viðskipti með afleiðusamninga eigi síðar en við lok næsta viðskiptadags eftir að samningur var gerður (T+1). Á það jafnt við um OTC-afleiður og afleiður sem teknar hafa verið til viðskipta á verðbréfamarkaði.

Tilkynningarskyldan er að hluta til afturvirk. Í þessu felst að skila þarf inn tilkynningum fyrir alla afleiðusamninga sem gerðir voru fyrir og voru enn útistandandi þann 16. ágúst 2012 auk allra samninga sem gerðir voru eftir þann dag og fram til 12. febrúar 2014, þegar tilkynningarskyldan tók gildi. Mismunandi tímasetningar gilda um þessi afturvirku skil og fara þær eftir því hvenær samningarnir voru gerðir og hver líftími þeirra er eða var. Nánari upplýsingar um tímasetningarnar er að finna í framkvæmdareglugerð (ESB) nr. 1247/2012.

Hvaða upplýsingar þurfa að koma fram í tilkynningum?

Mótaðilar þurfa hvor um sig að skila inn upplýsingum í tvennu lagi. Annars vegar svokölluðum mótaðilaupplýsingum (e. counterparty data) og hins vegar almennum upplýsingum um viðskiptin (e. common data).

Upplýsingar sem koma eiga fram í tilkynningum eru tilgreindar í tæknistaðli sem innleiddur var með framkvæmdareglugerð (ESB) nr. 148/2013.

Sérstök athygli er vakin á því að ESMA gerir ráð fyrir því að allir mótaðilar auðkenni sig með svokölluðu LEI auðkenni (e. Legal Entity Identifier). Hægt er að nálgast upplýsingar um LEI auðkennin á vefsvæði „The Legal Entity Identifier Regulatory Committee“ (LEIROC).

Að velja afleiðuviðskiptaskrá

Einungis er heimilt að senda tilkynningar til afleiðuviðskiptaskrár sem hlotið hefur samþykki eða verið viðurkennd af ESMA. Sem stendur hafa sex afleiðuviðskiptaskrár hlotið samþykki. Á vefsvæði ESMA er að finna lista yfir viðskiptaskrár sem hafa verið samþykktar eða verið viðurkenndar. Mótaðilar bera sjálfir ábyrgð á að velja sér þá viðskiptaskrá sem þeir kjósa að eiga í viðskiptum við. Athygli er vakin á því að engin afleiðuviðskiptaskrá er staðsett á Íslandi.

Kröfur um aukna áhættustýringu

Með EMIR eru gerðar kröfur um að fjárhagslegir og ófjárhagslegir mótaðilar uppfylli ákveðnar skyldur um áhættustýringu vegna allra afleiðusamninga sem ekki hafa verið stöðustofnaðir hjá miðlægum mótaðila. Ríkar kröfur eru gerðar til fjárhagslegra mótaðila og ófjárhagslegra mótaðila með stöður yfir fjárhæðarmörkunum sem getið er um í 10. gr. EMIR (ÓFM+) en minni kröfur eru gerðar til ófjárhagslegra mótaðila með stöður undir fyrrgreindum fjárhæðarmörkum (ÓFM-).

Kröfurnar fela í sér að mótaðilar þurfa m.a. að geta staðfest skilmála samnings tímanlega (e. timely confirmation), vera með ferli til að samrýma eignasöfn (e. portfolio reconciliation), stýra tengdri áhættu, greina og leysa úr ágreiningi, vakta virði útistandandi samninga, skiptast á tryggingum og búa yfir nægu eigin fé til að stýra áhættu sem skipti á tryggingum taka ekki til.

Fjármálaeftirlitið vill hvetja mótaðila til að kynna sér sérstaklega vel hvaða kröfur eiga við þá.

Stöðustofnunarskylda

Stöðustofnun (e. clearing) nefnist ferlið við að stofna stöður, þ.m.t. útreikningur á hreinni skuldbindingu og við að tryggja að fjármálagerningar, reiðufé, eða hvort tveggja, sé til staðar til að tryggja áhættuskuldbindingar sem leiðir af stöðunum. Með stöðustofnun gengur miðlægi mótaðilinn milli mótaðila að samningnum og verður kaupandi gagnvart hverjum seljanda og seljandi gagnvart hverjum kaupanda.

Stöðustofnunarskyldan felur í sér að stöðustofna skal alla OTC-afleiðusamninga sem tilheyra þeim flokkum OTC-afleiða sem samkvæmt skilgreiningu falla undir stöðustofnunarskylduna. ESMA sér um að ákvarða hvaða flokkar afleiðusamninga falla undir skylduna.

Stöðustofna þarf samninga hjá miðlægum mótaðilum sem fengið hafa til þess sérstakt starfsleyfi (miðlægir mótaðilar innan EES) eða hafa verið viðurkenndir af ESMA (miðlægir mótaðilar utan EES). Nánari upplýsingar um miðlæga mótaðila má finna á vefsvæði ESMA.

Hverjir þurfa að stöðustofna samninga sína hjá miðlægum mótaðilum?

Fjárhagslegir mótaðilar og ófjárhagslegir mótaðilar með stöður yfir fjárhæðarmörkunum skv. 10. gr. EMIR (ÓFM+) þurfa að stöðustofna alla OTC-afleiðusamninga sem falla undir stöðustofnunarskylduna. Ófjárhagslegir mótaðilar undir fjárhæðarmörkunum (ÓFM-) þurfa ekki að stöðustofna þá afleiðusamninga sem þeir stofna til.

Hvaða afleiðusamningar falla undir stöðustofnunarskylduna?

ESMA ákvarðar hvaða flokkar afleiðusamninga falla undir stöðustofnunarskylduna. Til þess notar ESMA tvær aðferðir:

  • „Bottom-up“ aðferð þar sem ESMA ákvarðar hvaða flokkar muni falla undir skylduna út frá þeim afleiðusamningum sem miðlægir mótaðilar hafa þegar fengið leyfi til að stöðustofna; og
  • „Top-down“ aðferð þar sem ESMA greinir og ákvarðar að eigin frumkvæði hvaða flokkar muni falla undir stöðustofnunarskylduna út frá afleiðusamningum sem miðlægir mótaðilar hafa ekki fengið leyfi til að stöðustofna.

Á vefsvæði ESMA má finna lista yfir alla þá flokka afleiðna sem miðlægir mótaðilar innan Evrópu hafa fengið leyfi til að stöðustofna og gætu því mögulega fallið undir stöðustofnunarskylduna þegar fram í sækir.

Sem stendur falla engir flokkar afleiðna undir stöðustofnunarskylduna en drög að þremur tæknistöðlum eru nú til skoðunar hjá Framkvæmdastjórn ESB. Þegar tæknistaðlarnir verða samþykktir mun stöðustofnunarskyldan taka gildi fyrir þá flokka afleiðna sem getið er um í tæknistöðlunum.

Að velja miðlægan mótaðila

Stöðustofna þarf þá samninga sem falla undir stöðustofnunarskylduna hjá miðlægum mótaðila sem fengið hefur til þess sérstakt starfsleyfi eða hefur verið viðurkenndur af ESMA. Lista yfir alla miðlæga mótaðila sem fengið hafa starfsleyfi eða verið viðurkenndir má finna á vefsvæði ESMA. Hafa skal í huga að ekki hafa allir miðlægir mótaðilar leyfi til að stöðustofna alla þá flokka afleiðna sem kunna að falla undir stöðustofnunarskylduna.

Hvenær þurfa mótaðilar að byrja að stöðustofna samninga?

Stöðustofnunarskyldan tekur gildi á mismunandi tíma sem ákvarðast ekki eingöngu af því hvenær tiltekinn flokkur afleiðna hefur verið felldur undir stöðustofnunarskylduna, heldur ræðst tímasetningin einnig af því um hvernig mótaðila er að ræða.

Í tæknistöðlum, sem framkvæmdastjórnin gefur út um hvaða flokkar afleiðna falla undir stöðustofnunarskylduna, er sett fram ítarleg sundurgreining á flokkun mótaðila. Þessi flokkun ræður því síðan hvenær viðkomandi mótaðili þarf að byrja að stöðustofna þá samninga sem falla undir skylduna. Tímabilið frá því tæknistaðlarnir eru gefnir út og stöðustofnunarskyldan tekur gildi þangað til mótaðilar þurfa að byrja að stöðustofna afleiðusamninga sína getur varað allt frá sex mánuðum til þriggja ára, allt eftir því í hvaða flokk mótaðilarnir falla.

Nánari upplýsingar um þetta er að finna í lokaskýrslum ESMA til framkvæmdastjórnarinnar auk umsagnarskjala (e. consultation paper) sem ESMA hefur birt. Skjölin má nálgast á vefsvæði ESMA.

Nánari upplýsingar

Nánari upplýsingar má finna á vefsvæði ESMA og vefsvæði Framkvæmdastjórnar ESB. Markaðsaðilar eru hvattir til að kynna sér skjölin á þessum vefsvæðum áður en þeir hafa samband við Fjármálaeftirlitið. Í skjölunum er að finna svör við fjölmörgum spurningum sem kunna að vakna.

Allar fyrirspurnir varðandi EMIR skal senda á netfangið EMIR(a)fme.is.

Umfjöllun um EMIR

EMIR og miðlæg stöðustofnun OTC-afleiðna
Grein eftir Hörð Tulinius, sérfræðing á vettvangs og verðbréfaeftirlitssviði, er að finna í ágústhefti Fjármála 2015, vefrits Fjármálaeftirlitsins

EMIR reglugerðin og áhrif hennar á Ísland – Glærur úr kynningu Andra Más Gunnarssonar, sérfræðings Fjármálaeftirlitsins á morgunverðarfundi Fjármálaeftirlitsins 21. ágúst 2015



[1] OTC-afleiða: Afleiðusamningur sem ekki eru viðskipti með á skipulegum verðbréfamarkaði í skilningi 14. liðar 1. mgr. 4. gr. tilskipunar 2004/39/EB eða á markaði þriðja lands sem telst jafngildur skipulegum verðbréfamarkaði í samræmi við 6. mgr. 19. gr. tilskipunar 2004/39/EB

[2] Miðlægur mótaðli: Lögaðili sem gengur á milli mótaðila að samningum sem viðskipti eru með á einum eða fleiri fjármálamörkuðum og verður þar með kaupandi gagnvart hverjum seljanda og seljandi gagnvart hverjum kaupanda

[3] Afleiðuviðskiptaskrár: Lögaðili sem safnar miðlægt saman og viðheldur gögnum um afleiður

Til baka



Language


Útlit síðu:

Þetta vefsvæði byggir á Eplica