- Áhrif á Fjármálaeftirlitið
- Eftirlit með innra skipulagi, bestu framkvæmd og fjárfestavernd
- Eftirlit í heimaríki og gistiríki
- Skipulegir markaðir og markaðstorg fjármálagerninga (MTF)
- Áhrif á fjármálafyrirtæki
- Fjárfestingarráðgjöf
Markaður með fjármálagerninga (MiFID)
MiFID tilskipunin – Markets in Financial Instruments Directive – var innleidd 1. nóvember 2007 og leysir af hólmi ISD tilskipunina - Investment Services Directive. Gildissvið MiFID tilskipunar er víðtækara en ISD. Þannig fjallar hún bæði um fjármálafyrirtæki með leyfi til verðbréfaviðskipta sem og skipulega verðbréfamarkaði. Hugtakið verðbréfaviðskipti er útvíkkað og nær til fjárfestingarráðgjafar og reksturs markaðstorga fjármálagerninga (MTF) sem er leyfisskyld starfsemi. Þá fjallar tilskipunin um starfsemi innmiðlara, einkaumboðsmenn og viðurkennda gagnaðila auk þess sem kröfur til fjármálafyrirtækja eru auknar.
Hér að neðan er fjallað um nokkra þætti er varða MiFID og íslenskan fjármálamarkað.
Áhrif á Fjármálaeftirlitið
Með MiFID tilskipunininni er leyfisskyld starfsemi fjármálafyrirtækja útvíkkuð miðað við það sem nú er. Nær leyfisskyld starfsemi nú til fjárfestingarráðgjafar sem ekki er veitt í tengslum við önnur verðbréfaviðskipti og reksturs markaðstorgs fjármálagerninga (MTF). Með þessu fjölgar þeim fyrirtækjum sem sækja þurfa um starfsleyfi sem fjármálafyrirtæki frá því sem var samkvæmt ISD tilskipuninni.
Þá felst einnig í víkkun á gildissviði tilskipunarinnar að hinn svokallaði „evrópupassi” fjármálafyrirtækja gildir víðar, þ.e. fjármálafyrirtækjum er samkvæmt tilskipuninni í auknum mæli heimilt að veita þjónustu á EES-svæðinu utan heimalands síns á grundvelli starfsleyfis frá heimalandinu.
Eftirlit með innra skipulagi, bestu framkvæmd og fjárfestavernd
Í samræmi við það að fjármálafyrirtæki veita fleiri tegundir fjármálaþjónustu eykst hættan á hagsmunaárekstrum. Til að taka á þessari auknu hættu og tryggja fjárfestavernd að öðru leyti felur MiFID í sér auknar kröfur til innra skipulags og ráðstafana sem fjármálafyrirtækjum ber að gera svo að reksturinn geti talist traustur og hagsmunir viðskiptavina tryggðir.
Ítarlegri og nákvæmari reglur, kalla á aukið og flóknara eftirlit af hálfu FME með setningu reglnanna og framkvæmd þeirra. Í því skyni að tryggja samræmi og stuðla að skilvirkara og einfaldara eftirliti, hefur FME lagt áherslu á að kröfur til fjármálafyrirtækja að þessu leyti verði samræmdar og staðlaðar að mestu leyti, í stað þess að hverju fyrirtæki verði eftirlátið að útfæra reglurnar eins og því þykir henta. Að mestu leyti verða reglur um þessi efni væntanlega settar í formi reglugerða, en nánari útfærsla þeirra liggur ekki fyrir.
Eftirlit í heimaríki og gistiríki
Í MiFID tilskipuninni er kveðið á um valdmörk eftirlitsaðila með fjármálafyrirtækjum í heimaríki og gistiríki. Heimaríki er það land þar sem fjármálafyrirtæki eða skipulegur verðbréfamarkaður hefur aðalskrifstofu. Gistiríki er ríki þar sem fjármálafyrirtæki er með útibú, veitir þjónustu eða stundar starfsemi.
Samkvæmt tilskipuninni er það meginreglan að það er heimaríki fjármálafyrirtækis sem fer með eftirlit með því að það fari að lögum og reglum. Gistiríki hefur einungis eftirlit með því að farið sé að ákvæðum tilskipunarinnar í ákveðnum tilvikum þegar fjármálafyrirtæki veitir þjónustu frá útibúi í gistiríkinu. Þau atriði sem gistiríkið hefur eftirlit með eru m.a. að farið sé að viðskiptareglum, að farið sé að reglum um að viðskiptin séu með hagstæðustu mögulegu skilmálum fyrir viðskiptavininn, að fjármálafyrirtæki framfylgi fyrirmælum viðskiptavina, að tilkynnt sé um viðskipti og fleira. Ástæðan fyrir því að gistiríkinu er falið eftirlit í þessum tilvikum er að það er næst útibúinu og því í betri stöðu til að hafa eftirlit og grípa inn í ef ekki er farið að reglum. Breytingar á íslenskum rétti þar sem að samkvæmt núgildandi lögum fer gistiríki ekki aðeins með eftirlit þegar þjónusta er veitt í gegnum útibú heldur einnig þegar fjármálafyrirtæki veitir þjónustu yfir landamæri.
Skipulegir markaðir og markaðstorg fjármálagerninga (MTF)
Í MiFID tilskipuninni eru reglur um stofnun og rekstur markaða fyrir fjármálagerninga. Tilskipunin skilur á milli tvenns konar markaða fyrir fjármálagerninga, annars vegar er fjallað um skipulega verðbréfamarkaði (e. Regulated market) og hins vegar um markaðstorg (e. Multilateral trading facility (MTF)).
Þrátt fyrir að hugtakið skipulegur verðbréfamarkaður hafi verið notað í eldri tilskipunum Evrópusambandsins, þá er það nýmæli að settar séu Evrópureglur um rekstur og heimildir skipulegra markaða. Þá er hugtakið markaðstorg fjármálagerninga (MTF) nýtt í Evrópurétti, en með markaðstorgi er átt við marghliða viðskiptakerfi sem starfrækt er af fjármálafyrirtæki eða kauphöll sem leiðir saman kaupendur og seljendur fjármálagerninga, í samræmi við ófrávíkjanlegar reglur þess, þannig að til samninga stofnast í samræmi við ákvæði IV. kafla frumvarpsins. Samkvæmt MiFID tilskipuninni liggur munurinn á skipulegum verðbréfamörkuðum og markaðstorgum fjármálagerninga (MTF) í kröfunum sem gerðar eru til leyfisveitinga og reksturs. Hvað varðar rekstur eru í heildina gerðar meiri kröfur til reglna og virkni skipulegra verðbréfamarkaða. Stærsti munurinn á milli þessa tveggja tegunda markaða varðar t.d. útgefendur og fjárfesta, en reglur sem þá varða geta verið mjög ólíkar eftir því hvort um er að ræða skipulegan verðbréfamarkað eða markaðstorg fjármálagerninga (MTF). Sem dæmi má nefna að reglurnar um yfirtökutilboð og upplýsingaskyldu fyrir útgefendur gilda um fjármálagerninga þegar þeir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði en gilda hins vegar ekki fyrir fjármálagerninga sem viðskipti eru með á markaðstorgum en hafa ekki verið teknir til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði. Reglur þessar gilda þó um viðskipti á markaðstorgi ef viðkomandi fjármálagerningur er jafnframt tekinn til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði.
Kauphallir starfrækja skipulega markaði, en með kauphöll er átt við aðila sem stýrir og eða rekur skipulegan verðbréfamarkað. Samkvæmt MiFID tilskipuninni er rekstur markaðstorgs fjármálagerninga (MTF) verðbréfaviðskipti sem fjármálafyrirtæki, lánastofnanir og markaðsrekendur skipulegra verðbréfamarkaða geta sinnt.
Í tilskipuninni koma fram nýjar reglur um kröfur sem gerðar eru fyrir upptöku fjármálagerninga í viðskipti á skipulegan markað og um tímabundna niðurfellingu og afturköllun skráningar fjármálagerninga.
Áhrif á fjármálafyrirtæki
Markmið MiFID er að vernda viðskiptavini fjármálafyrirtækja. Því eru í tilskipuninni meginreglur um viðskiptahætti fjármálafyrirtækja, sem innihalda m.a. reglur um að fjármálafyrirtæki skuli við framkvæmd viðskipta tryggja að viðskiptavinurinn fái bestu mögulegu niðurstöðu miðað við aðstæður, þ.e. reglur um bestu framkvæmd (e. Best execution).
Innleiðing MiFID tilskipunarinnar mun hafa í för með sér að almennir fjárfestar fá meiri upplýsingar frá fjármálafyrirtækjum. Markmiðið með því er að gera þá betur í stakk búna til að taka upplýstar ákvarðanir um fjárfestingar.
Ítarleg ákvæði um skyldu fjármálafyrirtækja til að upplýsa viðskiptavini sína og afla upplýsinga hjá þeim í því skyni að tryggja að ráðgjöf þess samræmist hagsmunum viðskiptavinarins.
Fjármálafyrirtækjum ber að gera skriflega samninga við viðskiptavini sína auk þess sem að halda skrár varðandi alla þjónustu sem það veitir og öll viðskipti sem það hefur milligöngu um á sviði verðbréfaviðskipta.
Fjárfestingarráðgjöf
Ákvæði um skyldur fjármálafyrirtækja til ráðgjafar við viðskiptamann gilda ekki um þá aðila sem aðeins veita fjárfestingarráðgjöf. Með fjárfestingarráðgjöf er í tilskipuninni átt við það að veita viðskiptavini persónulegar ráðleggingar varðandi viðskipti sem tengjast fjámálagerningum. Ráðgjöfin skal miðast við persónulegar aðstæður viðskiptamannsins og undir fjárfestingarráðgjöf falla einnig hvers konar skýringar, upplýsingar um áhættu og upplýsingar um afleiðingar af tilteknu vali.
Samkvæmt MiFID tilskipuninni eru gerðar margskonar kröfur til fjárfestingarráðgjafa og eru þær í mörgum tilvikum sambærilegar kröfum sem nú eru gerðar til annarra fjármálafyrirtækja. Þó ekki að öllu leyti eins, t.d. ekki reglur varðandi eigið fé fjárfestingarráðgjafa. Þess í stað ber þeim að taka vátryggingu gegn hugsanlegum skaðabótakröfum. Kröfur sem gerðar eru til stjórnar fjárfestingarráðgjafarfyrirtækja og eftirlits með þeim eru sambærilegar þeim reglum sem gilda í dag um fjármálafyrirtæki, sbr. lög um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002.